5 dingen die je aan de nachtelijke hemel kunt zien!

Posted by:

Wanneer je in een licht vervuild land als Nederland woont kan je je moeilijk een voorstelling maken van hoe een echt donkere nacht, zonder de invloeden van lichtvervuiling, eruit ziet.

Om je een indruk te geven volgt hier een reëel voorbeeld. Je woont in de Randstad, en op het moment dat het helder is, en het is nieuwe maan, kan je daar met het blote oog ongeveer 50-100 sterren waarnemen. Dit zijn alleen de meest heldere sterren aan de hemel. De zwakkere sterren worden overstraalt door de lichtvervuiling, en kan je dus niet, of moeilijk waarnemen.

Kijk je op hetzelfde moment naar de hemel in een dorpskern, dan zie je ongeveer 100-500 sterren. Dat zijn er al een stuk meer omdat hier de lichtvervuiling al een stuk minder aanwezig is.

Ga je echter naar een locatie waar er bijna geen tot helemaal geen lichtvervuiling is dan zie je pas hoe wonderschoon een donkere sterrenhemel eigenlijk is. >1000-5000 sterren zijn er met gemak zichtbaar. In sommige gevallen lijkt het zelfs alsof het licht vanuit onze Melkweg schaduwen op de grond werpt.

Jammer genoeg treffen we zulke locaties in Nederland niet aan. Zelfs op de meest donkere plekken van Nederland (de Waddenkust en Waddeneilanden) is er altijd nog enige vorm van lichtvervuiling. Denk daarbij aan de schijnsels van vuurtorens, lichtboeien, boten en boortorens. Maar ook de lokale dorpen geven nog steeds teveel licht af aan de omgeving.

Lichtvervuiling van Harlingen (rechts) en booreilanden (links) gezien vanaf de Noordpunt van Texel.

Dus echt donker wordt het in Nederland voorlopig nog niet. Maar laten we hopen dat ook onze regeringen het nut van het donker in gaan zien en zo de onnodige verspilling van energie een halt toe kunnen roepen.

Mocht je toch de moeite nemen om een goede donkere locatie op te zoeken in Nederland dan is er van alles te zien wanneer je naar boven kijkt. Laat wel eerst je ogen goed wennen aan het donker, dit duurt zo’n 20 minuten, zodat je zelfs nog meer van de sterren kunt zien.

De Melkweg

De Melkweg is op zijn mooist tijdens de zomer maanden. Hij beslaat dan een groot deel van de hemel en bevindt zich van Noord naar Zuid boven ons hoofd. Het meest interessante en helderste gedeelte van de Melkweg, de kern, is zichtbaar vanaf eind april tot eind november. In dit gebied bevinden zich de meeste nevels, sterrenclusters en interstellair stof en gas. Om de Melkweg gedurende de zomermaanden te kunnen bekijken moet je wel bereid zijn om er midden in de nacht je bed voor uit te gaan, aangezien de periode van astronomische duisternis in de zomermaanden erg klein is (lange dagen, korte nachten). Maar de aanblik van een prachtige Melkwegboog is zeker de moeite waard.

De Melkweg gezien vanaf de Noordpunt van Texel eind April 2017 tegen 24:00 uur

Meteoren

Wanneer je op een echt donkere locatie staat kan je gemiddeld ongeveer 6 meteoren per uur waarnemen. Het gaat hierbij dan om sporadische meteoren die niet specifiek zijn toe te wijzen aan een meteorenzwerm. Sommigen zijn zwak en bijna niet waarneembaar, maar er is altijd een kans dat er een onverwacht heldere meteoor de dampkring binnen komt schieten welke de hemel verlicht. Zulke meteoren noemen we bolides. Wanneer je de kans op het waarnemen van meteoren wilt vergroten moet je tijdens een meteoren regen naar de hemel kijken. Meteoren regens worden veroorzaakt doordat de aarde door een stofbaan van een Komeet trekt, Het is te vergelijken met een auto die door een sneeuwbui rijdt. De meteoren lijken allemaal vanuit één punt aan de hemel te komen, en in sommige gevallen kan je wel tot meer dan 100 meteoren per uur waarnemen. Er zijn ieder jaar verschillende jaarlijks terugkerende meteoren regens waarvan de Quadrantiden in januari, de Lyriden in April, Perseiden in augustus, de Orioniden in oktober en de Gemeniden in december de meeste meteoren per uur voortbrengen. Via deze link vind je alles over meteoren en meteoren regens EarthSky’s Meteor Shower Guide.

Een heldere meteoor tijdens de Perseiden van 2016 gezien vanaf het Aekingerzand

Aurora Borealis

Eén van de meest indrukwekkende verschijnselen aan de nachtelijk hemel is toch wel de Aurora Borealis, oftewel het Noorderlicht. Het Noorderlicht word veroorzaakt door geladen deeltjes van onze zon die een interactie aangaan met deeltjes (o.a. zuurstof en stikstof) uit onze eigen atmosfeer. Wist je dat het Noorderlicht ook te “zien” is vanuit Nederland? De meeste kans hierop maak je wanneer je vanaf de waddenkust of de Waddeneilanden over de Noordzee naar het Noordwesten kijkt. Alleen wanneer er een hevige zonnestorm heeft plaatsgevonden is het Noorderlicht ook daadwerkelijk visueel te zien, maar in de meeste gevallen is het schijnsel zo zwak dat het alleen fotografisch waargenomen kan worden vanuit ons land. Het beste kan je het Noorderlicht bewonderen vanaf 45º noorderbreedte en daarboven. Hoe hoger je komt, hoe groter de kans dat je het Noorderlicht gaat zien. Een mooie winterreis naar Noorwegen, Zweden of Finland is duur maar zeker de moeite waard om dit spektakel met eigen ogen te kunnen zien. Op deze Aurora pagina kan je zien hoe actief de zon momenteel is en of er een kans is op het waarnemen van het Noorderlicht vanaf onze breedtegraad locatie, daarvoor is een Kp-index van 6 of hoger verijst.

Aurora Borealis als een zwakke roze gloed boven de Noord-westelijke horizon op Texel

Satellieten

Wanneer je ‘s nacht omhoog kijkt tijdens een heldere avond ontkom je er niet aan of je ziet wel een satelliet. Veel mensen zien satellieten aan voor vliegtuigen, maar een vliegtuig is te onderscheiden van een satelliet doordat deze rode, knipperende lichtjes aan de vleugels heeft, en een satelliet dus niet. Satellieten zijn ook de enige voorwerpen in deze lijst die een niet natuurlijke oorsprong hebben. Daardoor zijn ook de “Flares” die satellieten veroorzaken te voorspellen. Er bestaan speciale apps en websites die je kunnen vertellen waar en wanneer er een satelliet komt overvliegen of wanneer deze een spectaculaire “flare” genereerd. Een “flare” is niets anders dan het weerkaatsen van het zonlicht richting de aarde vanaf het oppervlak van een satelliet. Er zijn momenteel duizenden satellieten in een omloop om de aarde, maar de meest bekende en zichtbare satellieten zijn de Iridium satellieten en natuurlijk het Internationale Ruimte Station (ISS). Wanneer het ISS onder een gunstige hoek over komt is het gedurende een periode van meer dan 5 minuten perfect te volgen als een steeds helderder wordende ster die langs de hemel trekt en weer afzwakt in helderheid.

 

Kometen

Kometen zijn de echte juweeltjes van ons zonnestelsel. Ze draaien vaak in een baan om de zon, waardoor sommige kometen dus meerdere keren in een mensenleven te zien zijn. Er worden ieder jaar weer nieuwe kometen ontdekt, aangezien ze pas beginnen op te lichten zodra deze ijsballen in de buurt van de zon beginnen te komen. De zonnewind en warmte zorgen er vervolgens voor dat de komeet een staart krijgt. Hoe helder een komeet wordt en of hij met het blote oog te zien is hangt af van de hoeveelheid materiaal die vrijkomt bij zijn passage langs de zon. De helderheid van een komeet is daarom ook erg moeilijk van te voren te voorspellen. Op deze website kan je wel een overzicht vinden van de Kometen die momenteel vanaf het Noordelijk halfrond te zien zijn aan de nachtelijke hemel. Bedenk daarbij wel dat de meeste kometen alleen met een verrekijker of telescoop te zien zijn. Pas wanneer een komeet een helderheid (magnitude) van >6 haalt dan zou hij met het blote oog te zien moeten zijn vanaf een donkere locatie.

Komeet C-2014 US10 Catalina gefotografeerd vanuit de achtertuin op 09-01-2016

0

Heldere Kometen van 2017

Posted by:

Met uitzondering van de Komeet US10 Catalina aan het begin van het jaar, was 2016 een beetje magertjes als het gaat om de aanwezigheid van helder Kometen. Veel “kometenjagers zitten dan ook te popelen om weer eens een heldere komeet te spotten door de telescoop of nog mooier, op de foto te zetten. Dus wat kunnen we verwachten voor 2017??  Zijn er überhaupt heldere kometen zichtbaar in 2017?

Zoals de kaarten er nu bij liggen staan er voor 2017 een aantal heldere kometen op het programma. Een aantal daarvan moeten zeker een helderheid halen waardoor ze met een verrekijker goed te zien zouden moeten zijn. Minstens één komeet zal er nog een schepje bovenop doen dit jaar en een helderheid behalen waardoor hij mogelijkerwijs met het blote oog aan een donkere hemel te zien is.

Maar met kometen weet je het maar nooit…soms komen de voorspellingen uit, of vallen ze juist tegen doordat de Komeet zijn tocht om de zon simpelweg niet overleeft. Het kan echter ook zijn dat een Komeet juist in “outburst” gaat en voor een onverwacht spektakel gaat zorgen. En daar zit je als Kometenjager natuurlijk altijd op te hopen.

Komeet US10 Catalina tijdens de passage door het steelpannetje nabij Windmolenstelsel M101

 

Komeet 45P/Honda-Mrkos-Pajdusakova

Komeet 45P/Honda is een periodieke Komeet. Dat wil zeggen dat deze Komeet eens in de zoveel jaar een baan om de zon beschrijft en dus meerder malen in een mensenleven aan de hemel te zien zal zijn. De Komeet zal begin februari op een afstand van 0.08AE de Aarde passeren. Dat klinkt als erg weinig maar wees niet bang, één Astronomische Eenheid (AE) staat gelijk aan 149 597 871 kilometer. Dat is dus nog wel een eindje weg. De Komeet werd in november 2016 steeds helderder naarmate deze dichter tot de zon naderde, maar was toen alleen zichtbaar voor waarnemers op het Zuidelijk halfrond. Het duurde tot eind december voordat de Komeet ook eventjes zichtbaar was vanaf het Noordelijk halfrond. Echter duurde deze zichtbaarheid maar kort vanwege het feit dat de Komeet zich op dat moment steeds dichter naar de zon ging bewegen en het perihelium naderde. Na zijn rondje om de zon keerde de Komeet in februari terug aan de hemel op het Noordelijk halfrond. Het was de voorspelling dat deze Komeet zou oplichten tot een Magnitude 6 Komeet, wat hem tot een Komeet zou maken die met het blote oog te zien zou moeten zijn aan de nachtelijke hemel. Al snel bleek echter dat de Komeet bij zijn rondje om de zon zijn staart was kwijtgeraakt en een magere Magnitude 8 aantikte. Het lijkt er inmiddels zelfs op dat de Komeet volledig is verdampt bij zijn tocht langs de zon. Wil je de komeet nog bekijken, wat lastig zal worden aangezien de maan ook nog eens in de weg staat gedurende de tweede helft van de maand februari, dan kan je via deze site de locatie van de Komeet vinden terwijl deze zich richting het sterrenbeeld Leeuw beweegt. Gedurende die periode zal de Komeet verder afzwakken en alleen nog maar zichtbaar zijn met een telescoop.

 

Komeet 2P/Encke

Komeet 2P/Encke is ook een periodieke Komeet die ons iedere 3.3 jaar een bezoekje brengt. Deze regelmatige bezoeker was de eerstvolgende ontdekking van een periodieke Komeet na de ontdekking van Komeet Halley. De doorsnede van deze Komeet wordt geschat op zo’n 4.8 km. De Komeet zal het perihelium bereiken op 10 maart, 2017 en bereikt daarna een respectabele helderheid van magnitude 7.  Momenteel bevindt de Komeet zich in het sterrenbeeld Vissen en zal hier tot het eind van de maand te zien zijn voor waarnemers in het Noordelijk halfrond. De Komeet zal snel helderder worden tegen het eind van de maand waardoor deze met een verrekijker goed te zien zal zijn. De Planeten Venus en Mars zijn ook te zien in het gedeelte van de hemel waar de Komeet zich bevindt. Gedurende de laatste helft van februari zal de planeet Venus zich schijnbaar op ongeveer 5º van de Komeet bevinden. Deze planeet is dus een goede richtlijn om de Komeet te kunnen traceren. Aan het einde van februari zal de Planeet Venus zich weer een aantal graden meer van de Komeet hebben verwijderd. Daarna zal de Komeet snel afzakken in het sterrenbeeld Waterman om uiteindelijk te verdwijnen in de avondschemering aan het begin van de maand maart. Op deze site kan je meer informatie vinden over de locatie van de Komeet.

 

41P/Tuttle-Giacobini-Kresak

Nog een periodieke Komeet treffen we in het voorjaar. Deze keer lijkt de komeet met een verwachte helderheid van Magnitude 5 iets meer spektakel gaat brengen voor zowel de instrumentele waarnemer als de visuele waarnemer. Met een kern van ongeveer 1.4km is deze Komeet een stuk kleiner dan Komeet 2P/Encke maar staat er wel om bekend dat hij zomaar sterk kan oplichten. Spektakel gegarandeerd dus. De Komeet bereikt het perihelium aan het eind van de maand maart. De Komeet is goed te zien voor waarnemers op het Noordelijk halfrond vanaf februari tot aan juni, en zal zeker een traktatie zijn voor waarnemers met een verrekijker en de fotografen onder ons. Gedurende de maanden maart tot mei zal de Komeet met het blote oog zichtbaar moeten zijn aan een donkere hemel. Een mooie fotografische gelegenheid doet zich voor wanneer de Komeet zich op 14 april in de nabijheid van de Komeet C/2015 V2 (Johnson). Beide Kometen zijn dan in één beeld te vangen met een lens die een beeldhoek heeft van ongeveer 15º aangezien de afstand tussen beide kometen dan ongeveer 11º bedraagt. Daarna, tegen het einde van april zal er nog een fotografisch interessante mogelijke voordoen wanneer de Komeet op 5º van de globulaire cluster M92 passeert. Meer informatie over deze Komeet kunt u hier vinden.

 

C/2015 V2 (Johnson)

Deze Komeet is vrij recentelijk ontdekt op 3 November 2015 door Jess Johnson van het Catalina Sky Survey onderzoeksteam. C/2015 V2 (Johnson) is a hyperbolische Komeet. Dit wil zeggen dat de Komeet genoeg snelheid heeft om ons zonnestelsel te verlaten. Ze hebben daarom ook een veel grotere omlooptijd om de zon, als we ze überhaupt nog terugzien. De Komeet bereikt zijn Perihelium in juni 2017. Tot die tijd is de Komeet perfect te zien voor waarnemers op het Noordelijk halfrond. De Komeet zal in het begin aan de ochtendhemel te zien zijn boven het sterrenbeeld Ossenhoeder. Tegen mid-februari begeeft de Komeet zich in het sterrenbeeld Hercules en kan de komeet gedurende de rest van de avond bekeken worden. In Mei zal de Komeet een helderheid van magnitude 6 bereiken waardoor hij tot eind Juni prima waar te nemen zal zijn met een verrekijker. Daarna zakt de Komeet snel zuidwaarts waarna hij in Juli alleen nog maar te zien zal zijn voor waarnemers op het Zuidelijk halfrond tot het eind van 2017. Meer informatie over deze Komeet kunt u hier vinden.

0

Astrofotografie vanuit je achtertuin!

Posted by:

Wie denkt dat het maken van een mooie astrofoto is voorbehouden aan de onderzoeksinstituten en sterrenwachten heeft het mis. Je kunt, met vrij eenvoudige middelen vanuit je eigen achtertuin al een hele leuke poging wagen. Het enige wat je daarvoor nodig hebt is een digitale camera, een goede (tele)lens, een beetje geduld en een relatief donkere achtertuin.

pleiadesDe Pleiaden: Een open sterrenhoop in het sterrenbeeld Stier

Ikzelf woon aan de rand van een dorp met ongeveer 25.000 inwoners en daar is de achtertuin niet echt heel donker en ligt in een zogenaamde “gele zone”. Deze zones worden weergegeven op de website van Darksitefinder en kan je dus voor jou locatie ook opzoeken.

Bij het maken van een astrofoto heb je te maken met de draaiing van de aarde. Bij langere belichtingstijden zal je dan ook onherroepelijk te maken krijgen met spoorvorming van de sterren. Als je deze spoorvorming dus wilt voorkomen, dan moet je dus een apparaat hebben waar je je camera op kunt zetten welke vervolgens exact de rotatie van de aarde ten opzichte van de sterren compenseert. In mijn geval is dat een Skywatcher Star Adventurer, maar er zijn meer mogelijkheden zoals bijvoorbeeld de iOptron Skytracker of de Astrotracker.

orion-nebulaDe Orion nevel: Een H-alpha emissie nevel in het sterrenbeeld Orion

Een tweede punt waar je tegenaan loopt is de lichtvervuiling. Hierdoor wordt het licht dat vanuit de ruimte komt behoorlijk verstoord en heb je dus heel veel belichtingstijd nodig om het signaal van je object uit de ruimte er op een fatsoenlijke manier uit te kunnen filteren. Gelukkig bestaan hier filters voor die de golflengte veroorzaakt door de lichtbronnen die de lichtvervuiling veroorzaken er goed uit kunnen filteren.

Ikzelf werk (nog) niet met zulke filters omdat deze relatief duur zijn. Liever wacht ik op goede droge condities waarbij de transparantie van de lucht dusdanig helder is dat zo’n filter niet nodig is. Zulke avonden komen in Nederland echter maar weinig voor, maar de meeste kans erop is toch wel gedurende een droge vorst periode onder invloed van een Scandinavisch hoog.

california-nebulaDe California nevel: Een H-alpha emissienevel in het sterrenbeeld Perseus.

Wanneer de condities dus ideaal zijn is het een kwestie van geduld hebben en de camera de broodnodige fotonen te laten verzamelen om een zo groot mogelijk signaal te krijgen. Het licht uit de ruimte is namelijk erg zwak voor bepaalde objecten.

Wanneer je al je data hebt binnengeharkt is het een kwestie van alle afzonderlijk foto’s te combineren om uiteindelijk een foto te krijgen die al het opgevangen signaal weergeeft. Ikzelf gebruik hier het gratis programma DeepSkyStacker voor. Er zijn meer van zulke programma’s te vinden die in principe allemaal hetzelfde doen, en dat is de foto’s stapelen. Het stapelen van de foto’s heeft als grootste voordeel dat het signaal dat je hebt opgevangen wordt versterkt, terwijl de ruis er juist wordt uitgefilterd. Dit komt doordat het licht dat afkomstig is van je object in principe op steeds dezelfde plek op je sensor terecht komt. De ruis daarentegen komt op iedere willekeurige plek op je sensor voor, en wordt er bij het stapelen als het ware uitgemiddeld.


De Paardenkop nevel: De meest bekende absorptienevel in het sterrenbeeld Orion.

Zo houd je dus een foto over met veel signaal en weinig ruis. Deze uiteindelijke “stack” verdient daarna nog wel de nodige bewerking in Photoshop of een ander bewerkingsprogramma zoals Pixinsight of Nebulosity (betaal software) of Fitswork (gratis). De gratis software is hierbij ondergeschikt aan de betaalsoftware, maar dat is niet meer dan logisch. In de praktijk komt het erop neer dat je met het programma van jou voorkeur het verkregen signaal nog een extra boost geeft in de nabewerking waardoor het uiteindelijke resultaat een echte astrofoto wordt.

Ik raad je zeker aan om het ook eens te proberen maar ik waarschuw u alvast dat het behoorlijk verslavend kan werken 😉

Wilt u nog meer mooie foto’s bekijken of zien wat de mogelijkheden zijn bij het gebruik van een teleskoop kijkt u dan ook eens op de foto pagina van Kristof Dierick

fotobewerking van de Paardekopnevel op data van Kristof Dierick.TS APO Photoline 102/700 met reducer tot f5.5, camera Canon 70D, 4 uur exposure, 48 subs van 5 minuten aan 800 ISO.

 

 

0

Introductie in de Astrofotografie

Posted by:

Vandaag is door CameraNu.nl weer een blog van mij geplaatst. Dit keer behandel ik het item “Astrofotografie”. Een onderwerp welke door de komst van steeds betere camera’s en sensoren voor iedereen binnen handbereik ligt. Ik probeer u in dit artikel een stuk op weg te helpen in de oh-zo-boeiende wereld van astrofotografie.

M42

Je kunt het volledige blogbericht hier lezen.

0